|
1
|
- Lejyoner Hastalığı ile Mücadele de;
- İÇME ve KULLANIM SULARINDA DEZENFEKSİYON YÖNTEMLERİ
- &
- MONOKLORAMİN
- Dr. C. Yüce Kayabek
|
|
2
|
|
|
3
|
|
|
4
|
- Pinalles Country, Mayıs 2002 (sf.102)
- Omaha Metropolitan Uti. Ocak 2003 (sf.105)
- City of Llano, Ekim 2003 (sf.103)
- San Francisco, San Mateo, Santa Clara, Alameda countries, Şubat 2004 (sf.1,101,104)
- Kloru Kloramine çevirerek kullanmaya başlamışlar…
|
|
5
|
- İçme ve kullanım suları için kullanılan dezenfeksiyon yöntemlerinden
birisidir ve 1916 yılından beri kullanılmaktadır. (sf.29)
|
|
6
|
- Kloramin oluşumu, klor ile amonyumun meydana getirdiği kimyasal bir
reaksiyon olup, İNORGANİKtir.(sf.3,29,36,76..)
- Sistemde klorla, amonyumun ayrı ayrı verilmesi sonucu oluşur.(sf.75)
|
|
7
|
- Ancak chloramine ile ilgili, ticari olarak ambalajlanmış, farklı formlarda mevcuttur.
- (Chloramine T, Chloramine B, Dichloramine T..)
- Bu ürünler klorlanmış arilsülfonamitlerin sodyum tuzlarıdır, İçme ve
kullanım suyu dezenfeksiyonun kullanılmazlar.(sf.36)
|
|
8
|
- Organik kloraminler; klorun organik azotlu bileşiklerle yani idrar,
ter, dışkı gibi insan veya hayvan atıkları ile yaptıkları reaksiyon
olup, ORGANİK KANSEROJEN YAN ÜRÜNLERE sebep olur. (TTHM, HAA..)
(sf.78,92,93)
- İnorganik kloraminler ;
- Ortamın pH’sına,
- Klor/azot oranına,
- Sıcaklığa bağlı olarak, 3 farklı form oluşturur. (sf.44,45,76)
|
|
9
|
|
|
10
|
|
|
11
|
|
|
12
|
|
|
13
|
- Toksikolojik olarak belirli bir değerin üzerinde kansere yol açma
ihtimali istatistiksel olarak, normal popülasyona göre daha yüksek olan
maddelerdir.
- Konumuzla ilgili olarak belirtmek gerekirse; içerisine lağım suyu
karışmış bir su düşünelim ve dezenfeksiyon amaçlı klor ilave edelim.
Oluşan madde ORGANİK KLORAMİN olacaktır. Kimyasal olarak R-NHCl olan bu
bileşiğin R kökü CCl3 (Trihalometan), C2Cl5…gibi organik yan ürünler
olup, kanserojen ürünlerden birisidir. Ve kokuya yol açanda işte bu
bileşiktir. (sf.78,92,93)
- Öyleyse dikkat edilmesi gereken husus şudur; lağım suyu karışmış veya
belirgin olarak kirli olan ham suya klor veya herhangi bir halojen
vererek dezenfekte edildiğini düşünmek ve o suyu kullanmak kirliliğin
derecesine göre kanserojen yan ürünlerin fazlalığı demektir !!!
|
|
14
|
- Klor ile ilk dezenfeksiyon yapılmış ise (ön klorlama neticesi bakiye
klor okunamıyor bile olsa) organik kloramin ortamda olacaktır.
Monokloramin uygulaması (İNORGANİK bir reaksiyondur.) revers etki ile
Trihalometan (CCl3) ve benzeri yan ürünlerin parçalanmasını, sonuçta
azalmasını sağlar.
|
|
15
|
- Monokloramin oluşumu için; klor ile amonyumun belirli konsantrasyon
aralığında birleşmeleri gerekir.
- Genellikle tercih edilen;
- Klor:Amonyum oranının, 3:1 ile 5:1 arasında olmasıdır. Ancak daha
yüksek oranlarda da kullanılabilir. (sf.3,44,45,67,76,)
|
|
16
|
|
|
17
|
- Klor ve amonyumun konsantre saflıkta kesinlikle birbirine karışmaması
gerekir. (sf.38,131)
- Yoğun köpürme ve gaz çıkışı olacaktır.
- Ortamın hemen havalandırılması ve etrafın su ile yıkanması gerekir.
|
|
18
|
- Biz uygulamamızda 4:1 ile 5:1 oranları arasında tutuyoruz. Oranlarla
ilgili anormallikler durumunda neler olabileceğini aşağıda
değerlendirelim.
- City of San Francisco Sular idaresinin kullandığı oran (Kontrol eden
ise SFPUC-The San Francisco Public Utilities Commission) 2.3 mg/l
serbest klor için, 0,4 mg/l serbest amonyum veriliyor ve yaklaşık
olarak 2,3 mg/l serbest kloramin oluşuyor.(sf.7)
- Klor / amonyum oranı 2,3 / 0,5 =
4,6
- Klor / amonyum oranı ; 3/1 olduğu taktirde ; Serbest ölçülen
Monokloramin düzeyi 1,5 mg/l iken serbest amonyum düzeyi 0,2 mg/l tesbit
edilmiştir.(sf.66)
|
|
19
|
- Kloramin eldesi sırasında kullanılan amonyum hidroksitin, sisteme tek
başına verilmesi durumunda; suda oluşan serbest amonyum miktarı 0,5
mg/l’nin altındadır.
- (Yaklaşık 5/1 oranındaki uygulama sonucu; 2 mg/l klor konsantrasyonu
olduğundan dolayı)
- TS 266 içme ve kullanım suyu standartlarımıza göre maksimum uygunluk
değeri amonyum için 0,5 mg/l olarak verilmiştir.
|
|
20
|
|
|
21
|
- İyon selektif amonyum (veya amonyak)
- elektrodu ile,
- Free ammonium (Hach) ölçüm kitleri ile yapılabilir.
- ***Kolorimetrik, fotometrik, spektrofotometrik yöntemler, Amonyum-azotunu
(NH3-N) ölçeceğinden yanlış sonuç verir.
|
|
22
|
- Solunum yolu ile alınması uygun değildir. Ancak 5000 mg/l (saf
kimyasalın yaklaşık 40 kat sulandırılması ) dozunun altında herhangi bir
sakınca oluşturmaz.(sf.142)
- ***Saf haldeki kimyasalın solunmaya çalışılması durumunda gözlerde ve
boğazda yanma ve öksürük ve bazende allerjik kaşıntılar olabilir. Derhal
açık havaya çıkarmak gerekir. Etrafa yayılan kimyasalın su ile
seyreltilmesi gereklidir.
- İçilmesi halinde dikkat edilecek doz > 43 mg/kg dozudur. Yani herbir
kg. başına 1 litre amonyumlu 43 mg’ın üzerinde olmalıdır. Yani 70 kg.lık
bir kişi 1 litre 3010 mg/l’lik amonyum bileşinin üzerinde içmemelidir.
(Uygulama dozu 0,5 mg/l dozudur) (sf.133,142)
- Amonyum biyolojik olarak birikim yapmaz ve vücutta derhal üreye çevrilir
ve idrarla atılır. Monokloramin ve tüm proteinler midedeki asitten
dolayı yıkılır, amonyum oluşur ve üreye çevrilerek atılır.(sf.14)
- ***Saf haldeki kimyasalın içilmesi (yüksek alkali olduğundan) kimyasal
yanıklara yol açar. Acilen bol su içirilmeli kusturulmamalıdır.
|
|
23
|
- Su içerisinde uzun süre serbest amonyum kalması nitrifikasyona yol
açabilir.
- Nitrifikasyon : Ortamda bulunan aerobik bakterilerin çeşitli
formlarının azot, amonyum ve nitriti kullanarak kademe kademe nitrata
dönüştürmesidir.
- Nitrifikasyon organik bir süreçtir. Oluşabilmesi için ortamda
öncelikle aerobik bakterilerin bulunması gerekir.
- Azot siklusunda, belirtildiği gibi, ortamdaki mevcut amonyumun
bakteriler aracılığı ile nitrit ve nitrata dönüştürülmesi gerekir.
- Nitrifikasyon oluşabilmesi için, su içerisinde nitrit ve nitrat
bulunmalıdır.
- (sf. 6,37,64,96,97)
|
|
24
|
|
|
25
|
- Klor/amonyum oranının; 3/1’in altına düşürmemek, 4/1-5/1 aralığında
tutmak gerekir.
- Monokloramin seviyesi 2-5 mg/l arasında iken görülmemektedir.
- Soğuk su < 25oC, sıcak su>50oC olmalıdır.
- Suyun uzun süre bekletilmemesi gerekir. (Örneğin depolanıp, daha sonra
şebeke suyunu direkt almak gibi.)
- Periyodik aralıklarla bakteriyolojik su analizlerine bakılmalıdır.
- Periyodik aralıklarla (Örn. Ayda bir kez) alınan numunelerden nitrit ve
nitrat bakılması uygundur.
- ***(TS 266; Nitrit < 0,1 mg/l,
Nitrat < 50 mg/l olmalıdır.) Nitritin bulunmaması idealdir.
- (sf. 6,64,65)
|
|
26
|
- Evet.
- Yukarıda da belirtildiği gibi, bakteri aracılığı ile olduğu için organik
bileşiklerdir.
- Salam, sosis, sucuk, jambon gibi et ürünlerin de “Nitritin sodyum
tuzları” kullanılır.
- Belirli dozların üzerinde alınması, insanlarda aşağıda belirtilen
rahatsızlıklara sebep olabilir.
- (Kansızlık, A vitamini eksikliği, bazı kanser türlerine sebebiyet
verme..)
- (sf. 94,99)
|
|
27
|
- Toplam bakteri sayısı belirli derecede artmıştır.
- Toplam klor ölçülemez.
- Numunede amonyum ve nitrit ölçülür.
- Nitrifikasyon;
- Alkaliniteyi, pH’yı ve çözünmüş oksijen miktarını azaltır.
- Nitrik asit; son parçalanma ürünlerden birisi olup, sonuçta; sistemde
korozyon meydana getirir. (Kapalı devre sular içinde önemlidir.)
- Çözümü ; Ölçülen Nitrit miktarının 5 katı klor uygulaması gerekir.
(Örneğin 0,5 mg/l nitrit tespit edildi ise 2,5 mg/l klor eklenmelidir.)
- (sf. 6,64,65)
|
|
28
|
- Yapılan araştırmalar yeterli etkinliğin sağlanabilmesi için 1,5
mg/l’nin üzerinde kullanımı önerirler. Reaksiyon ürünleride dikkate
alınarak 3 mg/l’nin üzerine çıkılmaması önerilir.
- Standart doz 1,5-2,5 mg/l olacak şekilde önerilir.
- (EPA tarafından uygulaması önerilen doz aralığı; 1,5-4 mg/l)
- WHO: 3 mg/l dozunu sınır kabul etmektedir.
- (sf.30,38,67,80)
|
|
29
|
- Yapılan bir araştırmaya göre aşağıdaki dozlarda monokloramin içirilmiş
(Gönüllü kişilere):
- 24 mg/l dozunda bir gün boyunca,
- 5 mg/l dozunda 12 hafta boyunca,
- Klinik ve laboratuar testlerinde; anormal sonuca rastlanmamıştır.
- (sf. 38,89)
|
|
30
|
- Klor/amonyum oranı :
- Ortama klor ilave edilirse;
- Reaksiyon dikloramin formuna
doğru kaymaya başlar.
- ***Klor verilmesine rağmen; pH>7,5 ise trikloramin oluşmaz.
|
|
31
|
- pH :
- pH asit tarafa doğru kaydıkça reaksiyon di-tri kloramin formuna döner.
|
|
32
|
- Sıcaklık ;
- Klora olduğu gibi etkili değildir. Şekil11’de görüldüğü gibi sıcaklık
ve temas süresi arttıkça kloramine seviyesi düşer.
|
|
33
|
- Balık yetiştirilen sular ve akvaryumlardaki suların içerisinde
monokloramin veya klor bulunmaması gerekir . Yetiştirilen balığın
cinsine göre değişmekle beraber genel kural budur.
- Diyalize makinalarının dolaşan suların kanla temasından dolayı
makinalarda klorlu veya monokloraminli suyun bulunmaması gerekir;
Cihazlarda ön filtrasyon ve ters osmoz sistemi mevcuttur. (Aksi
taktirde hemolitik anemi ve methemoglobinemi meydana gelebilir.)
- Hastaların ise klorlu ve monokoraminli su içmeleri diyet yapmalarındaki
gereklilik gibi olup, diyalize girme sürelerini kısaltabilir.
|
|
34
|
|
|
35
|
- Granüler aktif karbon (Charcoal) veya ters osmoz sistemini kullanmak
gerekir.
- Veya suya; sodyum tiyosülfat veya askorbik asit eklenmesi ile.
|
|
36
|
- Hayır yoktur.
- MSDS hazır ürün için gereklidir. Ancak ürünlerin ayrı ayrı MSDS’leri
mevcuttur. Her iki ürün için ayrı ayrı verilmelidir.
|
|
37
|
- Herhangi bir sakıncası yoktur, solungaçları ile nefes alanların çoğu
hariç. (sf.12)
|
|
38
|
- Kansızlığa yol açmaz.
- Açık yaraların monokloraminli su ile temizlenmesinde bir sakınca
yoktur.
- Midede şikayetlere yol açmaz.
- Kan yağlarında değişiklik yapmaz.
- İlaçlarla etkileşime girmez.
- Astım krizini tetiklemez.
- Kanserojen olduğu gösterilmemiştir.
- (sf. 13,16,17)
|
|
39
|
- Soğuk suda;
- Sadece serbest klor mevcut ise klora bağlı,
- Serbest klor ve kloramin mevcut ise, dikloramine bağlı,
- ***Klor/amonyum oranı
ayarlanmalıdır.
- Klor/amonyum oranı uygun aralıkta ise, hemen dezenfeksiyon öncesinde;
bakteriyolojik numune alınmalı, amonyum, nitrit ve nitrat bakılmalıdır.
(Organik kirlilik?)
- ***Bol yağmur sonrası (sel), tesise
su girişinden mutlaka numune alınması önerilir.(Bakteriyolojik+kimyasal)
- Sıcak su;
- Organik kirlilik? Sıcak suda çok daha belirgindir.
- Hamamda havalandırma yetersiz ise, su sıcaklığının derecesine göre koku
olabilir. (> 70 derece)
|
|
40
|
- The Pool Water Treatment Advisory Group tarafından önerilerde;
- Bakiye (serbest) klor düzeyi 1 mg/ l’nin altına düşmemelidir.
- Bağlı klor miktarı, ölçülen serbest klor miktarının yarısını
geçmemelidir.
- *Su içerisindeki organik kloraminlerle, inorganik kloraminler için
farklı yöntemler olmadığından, toplam klor miktarı olarak ölçülür.
- **Su içerisindeki Monokloramin irritan değildir.
|
|
41
|
|
|
42
|
|
|
43
|
|
|
44
|
- Avantajları :
- Biyofilm içerisindeki bakterilere güçlü etkinlik
- Etki süresinin uzun olması (Stabilitesi yüksek)
- Yüksek pH’da etkinliğinin olması (6,5-8,5)
- Kullanım dozlarında tat ve koku bozukluğuna sebep olmaması
- Giyecek ve bitkilerde deformasyona yol açmaması
- Kanserojen etkisinin ve korozif etkisinin minimum olması
- Sıcak iklimlerinde, kullanımının uygun olması
|
|
45
|
- Dezavantajları :
- Oksidasyon gücünün; ozon, klordioksit ve klora göre daha az olması
- Klora göre etkinliğinin için gerekli sürenin 6 kat fazla olması
- Nitrifikasyon riskinin olması
|
|
46
|
|
|
47
|
- Beni sabırla dinlediğiniz için
- Teşekkür ederim
|
Notlar
