DEZENFEKSİYON YÖNTEMLERİ
Isı ile dezenfeksiyon -
Bilindiği gibi evlerdede en sık kullanılan dezenfeksiyon yöntemlerinden birisidir, suyu 15-20 dakika kaynatmakla birçok patojen bakterinin ölmesi sağlanır.
Büyük ölçekli uygulamalarda ciddi maliyetler getiren oldukça pahalı bir yöntemdir.
Isı ile dezenfeksiyonda etkili faktörler:
- Sıcaklığın derecesi
- Temas süresi
- Ortam basıncı
- Mikroorganizmanın ısıl direnci
UV ışın ile Dezenfeksiyon
İlk kez 1910 yılında Fransa'da Baker tarafından uygulanmıştır.
UV uygulamasının özellikleri:
- UV radyasyonu suyun fiziksel ve kimyasal özelliğini değiştirmez,
- Suda tat ve koku bozukluğuna sebeb olmaz,
- Diğer kimyasal maddelerden etkilenmez,
- Temas süresi kısadır,
- Lokal etkilidir,
- Sistemdeki biyofilm içerisine etkisizdir,
Aşırı elektrik enerjisi ve pahalı ekipman gerektirir.
Kimyasal dezenfektanlar ile Dezenfeksiyon
Halojenler Dezenfeksiyon işleminde Brom, İyot, Klor gibi halojenler de kullanılmaktadır.
Brom :
• Koyu kırmızı-kahverengi bir halojendir ve sıvı haldedir.
• Sudan 3.2 defa daha ağırdır, deri ile temasta yanıklara neden olur.
• Brom iyi bir germisidal etkiye sahiptir, amonyum bileşikleri ile kırılma noktası olayını teşkil eder ve bromaminler oluşur.
• Brom yüzme havuzlarının dezenfeksiyonunda kullanılır.
• Bromun bazı şekillerinin eldesi ve saklanması kolaydır, koku yapmaz. Bromun dezenfektan olarak kullanımında ekipman ve ekonomi problemleri olduğundan bromun dezenfektan olarak pek fazla kullanımı yoktur.
Klor:
- Dezenfeksiyon işlemlerinde en yaygın olarak kullanılan halojen klordur. Bu yaygın kullanım sebebiyle dezenfeksiyon işlemi yanlış olarak “klorlama” şeklinde bile tanımlanmaktadır.
- İlk olarak suların dezenfeksiyonu amacıyla, İngiltere'de 1904 yılında uygulanmıştır.
- Klor, sıvılaştırılmış gaz veya sodyum ve kalsiyum hipokloritler halinde piyasaya arz edilir. Ülkemizde en sık kullanılan formu, sodyum hipoklorit şeklindedir.
NaOCl + H 2 O ----------- HOCl + NaOH
- Kuvvetli oksidan etkiye sahip, korozyona yol açan bir dezenfektandır. Doz artışıyla korozif etkisi belirgin olarak artar.
- Mikroorganizmaların yok edilme hızı; klor konsantrasyonuna, serbest veya bileşik oluşuna, suyun kimyasal yapısına, sıcaklığa, suyun pH'sına ve temas süresine bağlıdır.
- İçme sularının dezenfeksiyonunda, ortalama 0,4-0,8 mg/L dozunda uygulanır.
- Klor bileşikleri depolandıklarında zamanla aktivite kaybederler.
- 1 mg/L'nin üzerindeki dozlarda tat ve koku bozukluğu, daha yüksek dozlarda (3 mg/L) kıyafetlerde agarma, cilt ve deride kaşıntı ve lezyonlara sebeb olabilir.
- Klorun yan ürünleri olan (Total trihalometanlar, total haloasetikasitler, total haloasetonitriller, total haloketonlar, total aldehitler, kloropikrin, kloral hidrat, siyanojen klorit) çeşitli maddeler mevcuttur, bu maddelerin çok büyük çoğunluğunun kanserojen etkinliği kanıtlanmıştır .
- Klor ile dezenfekte edilen içme sularını kullananlar üzerinde, yapılan araştırmalar sonucu; doğuştan bebek anomalilerinde, beyin kanserlerinde, bağırsak kanserlerinde istatistiksel olarak artış tesbit edilmiştir.
Monokloramin:
İyod:
- Tam bir su arıtmanın mümkün olmadığı durumlarda iyodinasyon işlemi de uygulanabilir. Örneğin askeri birlikler için “globaline tabletler” kullanılır.
- İyodun etkili ve hızlı dezenfektan özelliğinin yanısıra 1 ppm'e varan dozlarda bile renk, koku yaratmama özelliği mevcuttur.
- Ancak iyod klora nazaran 10-15 kat daha pahalı olduğundan pek fazla kullanımı yoktur.
- Ayrıca tiroid bezi üzerindeki muhtemel etkileri nedeni ile geniş ölçüde kullanımı mümkün değildir.
Ozon, oksijenin allotropik bir şekildir ve özel bir oksidasyon maddesidir.
Ozonun özellikleri:
- Açık mavi renkli, keskin kokulu, stabil olmayan bir gazdır. Bu nedenle ozon kullanılacağı zaman imal edilir.Bu gün Fransa'da 70 kadar kentin içme suyu ozonla dezenfekte edilmektedir.
- Ozon sadece dezenfektan olarak değil, suyun rengini ve kokusunu gidermek üzere oksidasyon maddesi olarak da kullanılır.
- Bulanıklığı giderilmiş ve filtrelenmiş suların dezenfeksiyonu için 0,5- 1 mg/L ozon yeterlidir.
- Ozonun suya görünüş ve koku yönünden ve içilebilirliği açısından bir zararı yoktur.
Ozonla dezenfeksiyon işleminin avantajları şöyle sıralanabilir:
- Tad, koku ve renk problemlerini tamamen giderir.
- Güçlü bir oksidasyon maddesidir. Organik kirlilikleri hızlı bir şekilde oksitler.
- Geniş pH ve sıcaklık sınırlarında dezenfeksiyon faaliyeti yapılabilir.
- Bakterisidal ve sporisidal faaliyeti hızlıdır.
- Sağlık açısından tehlikeli değildir.
Ozonlamanın dezavantajları ise şunlardır:
- Kalıcı dezenfeksiyon sağlanamaz.
- Elektrik enerjisi gereksinmesi, kapital ve işletme maliyeti yüksektir. Bu miktar klor kullanımına kıyasla 10-15 de daha fazladır.
- Prosesin kontrolü ve verimi açısından analitik teknikler yeterli değildir.
- Kolloidal maddeleri içeren sularda dezenfeksiyon için daha yüksek dozlara gereksinim vardır.
Ozon stabil olmayan bir gazdır. Yüksek potansiyel altında elektriksel bir alanda oksijenin iyonizasyonuyla elde edilir. Menekşe rengi bir deşarjın olması, ozon eldesinin gözle görünür sonucudur.
Ozon endüstiriyel olarak, birbirleri arasında AC potansiyeli uygulanan iki elektrod arasından oksijen veya hava akımı geçirmek suretiyle elde edilir. Ark oluşunu önlemek üzere elektrodlardan biri veya ikisi belli bir kalınlıktaki dielektirik ile kaplanır. Uygulanan potansiyel farklı yalıtkan tabanın tipine ve kalınlığına bağlıdır. Pratikte uygulanan voltaj 10000 ile 20000 Volt arasındadır. Verilen bir potansiyel farkı için ozon üretiminin verimi, ozonizör'ün bileşenlerinin geometrisine, akım frekansına ve havanın kuruluğuna bağlıdır.
Potasyum permanganat ile Dezenfeksiyon
Potasyum permanganat içme sularının arıtımında tad ve koku kontrolü, anorganik bileşiklerin (demir, manganez ve hidrojen sülfür ) giderilmesi için kullanılır. Potasyum permanganat kuvvetli bir oksidasyon maddesidir.
Permanganat belli dezenfeksiyon özelliklerine sahiptir. Ancak permanganatın E.coli giderme hızı, ozona ve klora kıyasla daha düşüktür. Bu nedenle içme suyu arıtma tesislerinde dezenfeksiyon amacı ile kullanımı çok nadirdir. Permanganat klordan çok daha pahalıdır. Çoğunlukla düşük derişimlerde kullanılır. Ozon gibi potasyum permanganatta suda tad, koku ve toksik etki yapmadığından klora kıyasla avantajlıdır.
|
